Từ Ngày thơ, nghĩ về đời sống thi ca

Ngày thơ Việt Nam 2014 được tổ chức tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám. - PV: Sau 12 năm, Ngày thơ Việt Nam 2014 được tổ chức tại Văn Miếu - Hà Nội có hoạt động gì trổi thưa ông? >> thi sĩ NGUYỄN QUANG THIỀU: Năm nay, lễ mở đầu sẽ bắt đầu với bài Nguyên Tiêu của Chủ tịch Hồ Chí Minh qua giọng ngâm rất cổ của nhà thơ Lương Tử Đức. Sau đó, các tác phẩm thi ca với chủ đề Tổ quốc, biển đảo, Điện Biên Phủ lần lượt được biểu thị với nhiều hình thức khác nhau. Điều bất thần nhất đến từ các trường đại học với nhiều tổ khúc được dựng và tập luyện bài bản, công phu của sinh viên. Một trong các điểm nhấn của Ngày thơ năm nay là triển lãm nửa thế kỷ các nhà thơ chống Mỹ, với việc trưng bày các hiện vật, bản thảo của các nhà văn Việt Nam thế hệ chống Mỹ. Do số lượng các nhà văn đông nên triển lãm sẽ được tuyển lựa theo tiêu chí: điển hình cho các vùng, miền, dân tộc và được giải thưởng cao. Năm 2014 là năm kỷ niệm 60 năm chiến thắng Điện Biên Phủ, nên trong Ngày thơ Việt Nam còn có cuộc giao lưu với các văn nghệ sĩ từng tham gia chiến dịch Điện Biên Phủ, như nhà văn Hồ Phương, Chu Phác, Lê Kim, nhạc sĩ Hoàng Vân… Lễ thả thơ được tiến hành trang trọng với 50 câu thơ hay. Ngày thơ sẽ là bản giao hưởng của các thi sĩ Việt Nam khẳng định tình giang sơn. - Nhiều năm qua, tác phẩm thi ca vắng bóng trong các giải thưởng của hội. Có nhiều ý kiến hàm ý về sự thất bát của thi ca? Đời sống thi ca giờ đây đã đổi thay, không phải tệ đi mà nó phù hợp với thời khắc hiện khi xã hội bắt đầu phân chia ra nhiều đối tượng hưởng thụ khác nhau. Các công cụ truyền thông, giải trí nhiều. Đời sống thi ca hiện thời phát triển rộng khắp, có đến hàng ngàn câu lạc bộ thơ sinh hoạt khắp mọi miền. Có một số người lo lắng điều này có ảnh hưởng tới nghệ thuật thi ca không? Tôi khẳng định là không. Tôi vẫn coi những người làm thơ nghiệp dư, người làm thơ trong các câu lạc bộ hưu trí, đàn bà, trong các trường đại học… là đời sống thi ca. Tác giả thơ luôn hướng tới những điều tốt đẹp như chia sẻ một đám cưới, một buổi lễ mừng thọ, mừng một đứa trẻ sinh ra đời, hay một áng mây bay qua… Tôi đã từng đọc thơ của những người đang chịu các án phạt ốc trong đó là sự ân hận, nuối tiếc, hy vọng, sự tự răn mình, xin tha thứ… Ta không hy vọng đó là những tác giả cho ra đời những tác phẩm đoạt giải Nobel nhưng đó chính là sự mô tả rõ nhất những tác động của thi ca với đời sống. - Đã bao giờ chúng ta đặt ra những mục tiêu hướng tới các tác phẩm mang tầm quốc tế? Chúng ta đợi mong nhưng chúng ta không định hướng được. Tôi đã từng nhắc lại nhiều lần rằng đừng bao giờ ví “vụ mùa văn chương” với vụ mùa của khoai tây - chỉ 3 tháng là có thể thu hoạch. Có thể vụ mùa văn học kéo dài tới 30 năm và không thể vội được. Giải thưởng lớn cần được xây dựng trên nền móng vững mạnh, tinh ranh. Nhưng giải thưởng đâu phải lúc nào cũng là đích để những người làm thơ hướng tới. Như những người làm thơ ở làng tôi, đơn giản làm thơ với mong muốn bài thơ ấy vượt qua được hàng rào để gửi gắm tâm can, sẻ chia với người láng giềng. Giải thưởng cũng chỉ là một sự đánh dấu nhỏ trên cái thân cây về ngày tháng, về sự việc chúng ta đã đi qua chứ không phải là cái đích để hướng tới. - Nhưng cơm áo không đùa với khách thơ? Nghèo đói, no ấm, dân cày hay triệu phú đều không ảnh hưởng tới thi ca. Chỉ có những điều phi văn hóa, thương tổn văn hóa mới đem tới những tác động thụ động tới thi ca. Anh muốn viết cái gì cho nhân loại thì anh phải sống tận cùng với bản thân, với ngôi nhà của anh, với công việc của chính anh… Chúng ta mong mỏi các thi sĩ phải sống thực thụ như một thi sĩ là yêu đến cùng, san sẻ đến cùng, run rẩy đến cùng và sống trong cảm hứng lớn. Giờ đây, dường như sự vô cảm, vô bổn phận, lạnh lùng tăng lên, cảm hứng đang giảm đi và đó chính là yếu tố bịt đường ra đời của những tác phẩm lớn. Sang năm, chúng tôi chủ trương đưa thơ đến những nơi khó khăn mà cảm giác như ở đó thi ca khó đến nhất nhưng lại cần thi ca nhất như các trại giam, các trọng điểm cai nghiện từng lớp để giao lưu, san sẻ không khí của thi ca. Chúng tôi cũng có kế hoạch về thơ quảng trường - trình diễn thơ tại những điểm công cộng như trước hí viện Lớn, quảng trường Cách mạng Tháng 8, các trường đại học… để thơ ca được thỏa sức lan tỏa. VĨNH XUÂN thực hiện