Người Đan Lai xuống núi

Hệ thống nước sinh hoạt hợp vệ sinh đã về tận bản. Bí thơ Huyện ủy Con Cuông Vi Xuân Giáp cho biết, dù được Đảng, Nhà nước rất quan hoài, hằng năm đã trợ cấp hàng chục tấn gạo, muối, dầu thắp, thuốc chữa bệnh, áo quần, vải mặc... Cho người Đan Lai. Nhưng nơi họ sống địa hình quá hiểm trở, liên lạc vô cùng khó khăn và họ vẫn chưa thoát khỏi cuộc sống hái lượm, mỗi năm chặt phá hàng trăm ha rừng đầu nguồn để trỉa lúa, ngô, sắn và khai thác lâm thổ sản trái phép rừng nguyên sinh Pù Mát. Vòng quẩn khép kín làm ăn lạc hậu làm cho cuộc sống của người Đan Lai ở Huồi Khẳng mãi không thoát được đói nghèo. Được Chính phủ ưng chuẩn dự án tái định cư người Đan Lai trong vùng lõi vườn nhà nước Pù Mát thuộc xã Môn Sơn nhằm bảo tàng và cải thiện cuộc sống cho tộc người này. Lúc đầu huyện băn khoăn ở sự thành công của dự án này, vì vùng quê mới khu tái định cư được khảo sát chọn ở Kẻ Gia, Kẻ Tắt, Pá Hạ, thuộc xã Thạch Ngàn, cách vùng đệm Vườn nhà nước Pù Mát khoảng hơn 50 km. Tuy cũng là miền núi nhưng hoàn toàn khác hẳn nơi cũ đã quen thuộc nghìn đời nay đối với người Đan Lai. Nhưng giờ đây, khi chúng tôi đến thăm bản tái định cư của người Đan Lai, ngồi trên ô-tô vượt dốc Kẽm Nộc đã được hạ thấp và mở mang, nhìn xuống thấy dưới lòng thung lũng, gần 50 nóc hộ nhà sàn mái ngói đỏ tươi, trông xa như những ngôi vi la đẹp viền quanh đồi và cách âm phòng karaoke con suối Nậm Xan như dải lụa xanh vắt qua dưới chân bản. Và khi đến tận nơi thấy những thửa ruộng bậc thang và những luống rau... Mướt xanh, đàn trâu, bò, dê đang gặm cỏ dưới chân núi, đàn gà con lích chích theo tìm mồi, chúng tôi bắt đầu tin người Đan Lai đã có cuộc sống mới và thật sự đoạn tuyệt với "nơi sơn cùng thủy tận". Bí thư Vi Xuân Giáp kể, số người Đan Lai trong dự án di dời gần 200 hộ, hơn 1.000 khẩu ở ba bản, Cò Phạt, Khe Cồn và Bản Púng. Đầu năm 2001 được Chính phủ thông qua dự án di dời người Đan Lai ra khỏi vùng lõi Vườn nhà nước Pù Mát, tổng mức đầu tư 20 tỷ đồng. Tháng 9-2002, huyện đã di dời thành công 36 hộ về hai bản Tân Sơn và Cửa Rào thuộc xã Môn Sơn, mỗi gia đình được tương trợ từ A đến Z. Lúc đầu, do tập quán sống tự nhiên, văn hóa tiêu dùng thấp, chưa hết tháng đã hết khẩu phần lương thực được cấp, không ít người lại vào rừng chặt nứa, hái măng, đào củ về ăn. Nhưng khi được cán bộ "ba cùng" kiên trì cầm tay chỉ việc và được tổ chức cho đi tham quan học hỏi các mô hình làm ăn, bà con read more quen dần với phương thức sinh sản mới. Bình quân mỗi hộ đến nơi ở mới được cấp từ 1.000 đến 2.000 m2 đất sinh sản và được giao hai ha rừng khoanh nuôi, bảo vệ. Cùng với đó mỗi hộ được xây dựng một ngôi nhà sàn xây chắc chắn, hộ có bốn khẩu trở xuống được cấp nhà sàn hai gian, hai chiếc giường đôi; hộ từ năm khẩu trở lên được cấp nhà ba gian cùng ba chiếc giường đôi kèm theo chăn màn, các hộ đều có nhà bếp và công trình phụ..., Trị giá mỗi căn hộ tìm kiếm 130 triệu đồng. Chủ tịch UBND huyện Hoàng Đình Tuấn cho biết, tổng mức đầu tư bình quân mỗi hộ gần 300 triệu đồng. Già làng Lê Văn Tiên bập tẩu thuốc nhả khói rồi nói: "Sáng ngày 23-1-2007, là lúc 42 hộ người Đan Lai bản Cò Phạt bắt đầu rời nơi chôn nhau cắt rốn, đến nơi ở mới. Được Nhà nước làm cho nhà to đẹp, kín trên bền dưới, có điện thắp sáng, được xem ti-vi, có nước về tận cầu thang không phải khó nhọc vác ống bương xuống suối vác cõng nước nữa, lũ trẻ con có trường đẹp ngay trong bản để học chữ. Bà con đều có ruộng rẫy được cán bộ bày cho cách để làm ăn mới, vụ mới qua nhà nào cũng thóc lúa ngô đầy nhà, con cháu người chi tiết tham khảo Đan Lai giờ sướng hơn tiên sư cha nhiều lắm. Người Đan Lai "mềng" (mình) không nói hết cái ơn nầy!". Cùng với già Tiên, ông Lê Văn Lợi góp chuyện. Sau khi ổn định nơi ăn ở, ông cùng một hộ khác bỏ vốn mua giống trồng được hơn 40 nghìn cây keo trên đất rừng mới chia. Xã Thạch Ngàn cũng giao cho Đoàn thanh niên xã vào kết hợp với chi đoàn bản giúp các hộ trồng được hàng chục nghìn cây. Ông phấn khởi nói, trong nhiều năm làm rẫy dốc thì những năm về bản mới, người Đan Lai thu được nhiều ngô, lúa nhất, nhà nào cũng chất đầy một gian nhà. Vào đây có đường ống dẫn nước về, một số hộ đã học người Kinh, người Thái đào ao nuôi cá. Đến đây, nhiều hộ đã mua xe máy để đi, có điện thoại di động để gọi cho đứa ở xa, điều mà trước đây chưa người Đan Lai nào có. Về đây ai cũng thấy khỏe ra và ấm no hơn. Ánh mắt bí thơ chi bộ bản, La sơn hà rạng ngời: "giờ bà con không những biết trồng chi tiết cây, làm đồng nước, hoa màu, trồng mía, chăn nuôi mà còn được tổ công tác gồm cán bộ là các kỹ sư, chuyên gia trên các lĩnh vực như nông nghiệp, xây dựng, quân sự, công an, đoàn thanh niên "cắm" bản của huyện, xã Thạch Ngàn chỉ dẫn tổ chức sinh sản, dùng máy cày để cày ruộng, hướng dẫn cách bảo quản nông phẩm... Từ 42 hộ nay bản Thạch Sơn đã tăng lên 50 hộ và có một số hộ người Thái, Kinh đã đến đây lập nghiệp cùng chung sống hòa thuận với người dân Đan Lai". THẠCH SƠN, theo Bí thư Giáp giải thích nghĩa là tên hai xã Thạch Ngàn và Môn Sơn ghép lại. Mùa xuân này là mùa xuân thứ năm, 50 hộ Đan Lai được hưởng cái Tết thuần khiết ngời ánh điện, họ thật sự no cơm, ấm áo, hạnh phúc trong ngôi nhà khang trang. Họ đã tìm được "nứa vàng" chính từ mảnh đất này. Bài, ảnh: MINH THƯ