Xin chữ ngày nay mang tính cầu may

hè phố Văn Miếu (Hà Nội) rộn rịch cảnh xin, cho chữ vào dịp Tết Nguyên đán - Ảnh: V.V.Tuân Đó là san sẻ của nhà nghiên cứu trẻ Trần Quang Đức (tác giả Ngàn năm áo mũ) về những điều “tai nghe mắt thấy” sau nhiều năm viết chữ ở Văn Miếu. Trần Quang Đức là một trong những “ông đồ trẻ” đời 8X ở Văn Miếu - Ảnh: Thúy Hoa Trần Quang Đức thuộc đời những “ông đồ trẻ” ở Văn Miếu được đào tạo bài bản, đàng hoàng về Hán học. Không đơn thuần viết chữ, cho chữ, thế hệ “ông đồ trẻ” hiện tại - những người tự nhận mình là hoài cổ - cũng dành rất nhiều thời gian để nghiên cứu, tìm hiểu chữ Hán một cách chuyên sâu hơn. Luận bàn với tuổi xanh , anh nói: “Ngày xưa khi chữ Hán vẫn được dùng trong quan phương, đua, được coi là chữ thánh hiền thì nội dung xin - cho chữ rất đa dạng. Đơn giản thì xin chữ phúc, chữ thần về dán lên bàn độc, phức tạp hơn thì xin đôi câu đối đỏ mang ngụ ý ngợi xuân chúc tết, cầu kỳ thì xin bài thơ, bài châm, tựa nương, lời bạt... Thậm chí có người hay chữ tự soạn câu đối, bài thơ rồi nhờ người viết đẹp thảo cho vài hàng. Nhưng đó là thời kỳ văn tự Hán Nôm được trọng, người biết chữ vẫn thưởng thức được cái hay cái đẹp của chữ. Nhưng giờ mọi chuyện đã khác rồi”. - Đúng vậy, thực tế việc xin chữ đang gần như là một tập tục cầu may, mà cầu may dưới dạng dùng chữ thì mang tính trí thức hơn thôi. Như tôi viết ở Văn Miếu có người đến hỏi giấy này đã mang vào xin thánh chưa, nếu chưa xin thì mang ra viết chữ cũng không có giá trị lắm. Họ hoàn toàn không hiểu về vẻ đẹp của chữ nghĩa. Bên cạnh đó, chữ Hán Nôm do tình cảnh lịch sử đã bị đứt đoạn. Người dân ta nhìn chung hễ đi tham quan di tích trước năm 1945, cứ động vào đền chùa miếu mạo thì không khác người nước ngoài đi du lịch. Một là câu chuyện lịch sử bên trong không nắm được, hai là chữ nghĩa không đọc được. Khách Nhật, Hàn Quốc, Trung Quốc còn hiểu hơn ta. Riêng Hàn Quốc, Nhật đều có quy định về việc học chữ Hán từ phổ biến, đặc biệt đối với những người học ngành từng lớp nhân văn. Họ không gặp nhiều trở lực để kết nối với sách vở, chữ nghĩa trong dĩ vãng. "Tám năm viết chữ ở Văn Miếu thì chữ tôi viết nhiều nhất là “đăng khoa” (thi đỗ), “đỗ đạt”. Rất hiếm những người xin đôi câu đối" - Tôi coi là thường nhật. Chốn thân quen, tặng nhau bức chữ là thường nhật. Còn lại, viết chữ và trả tiền cũng là chuyện hết sức thường ngày, nên coi đó như một thị trường. Cần phải nói thêm ở Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản có hẳn chức danh nhà thư pháp hay thư họa gia. Cũng như họa sĩ, những người đó cả đời chỉ luyện chữ, luyện vẽ tranh. Những thư họa gia giỏi có thể sống hoàn toàn phong túc, sung túc. Một bức chữ có giá tới hàng trăm triệu đồng, người mua thưởng thức được mới trả ở giá đó. Nhiều người cứ chê trách rằng chữ thánh hiền mà cũng mang đi bán à? Hãy coi đó là tác phẩm nghệ thuật chứ không phải chữ nghĩa thánh hiền nữa. Giờ chỉ còn hai dạng cầu may và chơi nghệ thuật, muốn chơi nghệ thuật thì phải trả tiền. Nhà thư pháp cũng phải sống. Thư pháp cũng là một trò chơi tốn kém. Bút, nghiên, giấy, mực, loại tốt thì thứ nào cũng phải mua với giá rất cao, nhưng ở VN có ai sống được bằng việc viết thư pháp đâu. - Tôi nghĩ khuynh hướng cầu may sẽ không mất đi. Nhìn cung cách từ những năm 1990 trở lại đây thì xu hướng ngày càng tăng dần. Tuy nhiên, tôi vẫn có sự lạc quan hơn một chút. Thế hệ 8X, 9X sau này tư duy của họ đã khác đi nhiều. Thậm chí có những bạn cũng núm tìm hiểu trước rồi mới xin chữ. Tôi cũng kỳ vọng vào một đời Hán học tiếp theo được học hành bài bản hơn, chữ nghĩa đẹp hơn, hiểu chữ hơn. HÀ HƯƠNG thực hiện